Vergeving: Het pad van gedeelde menselijkheid – Anette Nobuntu Mul
Het is goed om wrok te laten varen, maar hoe doen we dat wanneer we gekwetst zijn?
Vergeven en desondanks gerechtigheid nastreven kan via het pad van de gedeelde menselijkheid.
Niemand zal zich aldoor in het kamp van de daders bevinden; niemand is altijd slachtoffer.
Vergeving is in eerste instantie een weg naar zelfbevrijding en hangt niet af van de daden van anderen.
Het probleem is dat de voorwaarden die we aan vergeving koppelen, de ketenen worden die ons binden aan de persoon die ons heeft geschaad. En dat zijn ketenen waarvan de ‘dader’ de sleutel in zijn bezit heeft.
Een uitnodiging tot vergeven is geen uitnodiging tot vergeten of een uitnodiging om te zeggen dat een wond minder pijnlijk is dan hij in werkelijkheid is. Het is geen verzoek om de breuk in een relatie te verdoezelen, of een ondermijning van de gerechtigheid.
De uitnodiging tot vergeving is een uitnodiging om heling en vrede na te streven.
Het is een uitnodiging om op zoek te gaan naar de menselijkheid van de dader: onze gedeelde menselijkheid.
Laten we proberen te begrijpen hoe we een cyclus van wraak en scheiding binnen gezongen kunnen worden, en hoe we in plaats daarvan kunnen kiezen voor een cyclus van vergeving en heling: de vergevingscyclus.
Wanneer we onze gekwetstheid niet kunnen toegeven, kunnen we de ander niet zien als een gekwetst persoon die on pijn heeft gedaan vanuit zijn of haar eigen onwetendheid, leed of gebrokenheid.
Het viervoudige pad van vergeving is letterlijk vier-voudig (…). Dit pad van de gedeelde menselijkheid leidt ons langs de vier hoofdaspecten en stappen.
1. Het verhaal vertellen
Door het vertellen van het verhaal herkrijgen we onze waardering nadat we zijn gekwetst. De feiten en de waarheid vertellen, is de manier waarop je begint terug te pakken wat je is afgenomen. (…) In deze fase gaat het om de feiten en de totale waarheid.
2. De pijn benoemen
We kunnen gevoelens alleen loslaten als we ze erkennen. We geven een stem aan onze pijn, niet om slachtoffer of martelaar te zijn, maar om vrij te worden van gevoelens van afkeer, woede, schaamte of zelfverachting die in ons kunnen woekeren. (…) Rouw ontstaat wanneer we iets verliezen dat kostbaar is voor ons, bijvoorbeeld ons vertrouwen, ons geloof of onze onschuld. Het is van belang te begrijpen welke rol rouwen speelt in het vergevingsproces, en met name binnen de fase van het benoemen van pijn.
3. Vergeving schenken of ontvangen
Velen van ons leven in de veronderstelling dat het haten van de persoon die ons gekwetst heeft een einde zal maken aan ons lijden, dat het vernietigen van anderen onze pijnlijke plekken zal helen. Dat is niet zo. Tijdens de nasleep van vernietiging, te midden van de puinhopen van de haat, beseffen ze dat de pijn gebleven is. Vergeven is het enige dat de pijnlijke wonden en het schrijnende verlies kan transformeren. We zijn in staat te vergeven omdat we in staat zijn onze gedeelde menselijkheid te erkennen. We zijn in staat te erkennen dat we allemaal fragiele, kwetsbare, zwakke menselijke wezens zijn. In staat tot onnadenkendheid en wreedheid.
4. De relatie tot vernieuwen en loslaten
Wat betekend het vernieuwen of loslaten van een relatie? Je denkt misschien dat er geen relatie bestaat tussen jou en de vreemdeling die je heeft aangevallen, de persoon in de gevangenis die jouw dierbare heeft gedood, of de partner die je heeft bedrogen en van wie je al jaren geleden bent gescheiden. Maar de relatie word juist gecreëerd en onderhouden door de slechte daad en de wrok die tussen jullie in staat. Deze relatie moet ofwel vernieuwd worden ofwel worden losgelaten.
Als je eigen welzijn, leven en toekomst niet voldoende redenen zijn, dan ben je misschien wél bereid te vergeven ten behoeve van degenen die je liefhebt. Woede en verbittering vergiftigen namelijk niet alleen jezelf, maar ook al je relaties.
Indaba: betrokken besluitvorming – Annette Nobuntu Mul
Indaba, een oud Zoeloegebruik, waarbij de mening van alle betrokkenen wordt gehoord om in een complexe zaak tot een oplossing te komen. Het recht op medezeggenschap is gekoppeld aan de plicht tot medeverantwoordelijkheid en geïntegreerd in de organisatiesctructuur.
Met het instellen van een Indaba erkenden de Zoeloes dat er een maatschappelijk probleem speelde dat de hele gemeenschap aanging en dat er geen enkel individu alle aspecten van het probleem zou kunnen begrijpen. In het beste geval kon elk van de betrokkenen een of twee facetten van het probleem bevatten.
De Indaba hecht groot belang aan de ‘wie-vraag’: wie zijn wij? Letterlijk wordt er gevraagd uit welke kano kom je? Wij zouden dit kunnen vertalen naar: uit welk nest kom je?
Door deze belangrijke menselijke onderstroom te erkennen in het belang van de komende besluitvorming erkennen we het belang van persoonlijke professionaliteit, waarbij we persoon en professie wel onderscheiden, maar niet scheiden.
In de Indaba opent de initiatiefnemer (…) de vergadering met een onderbouwing van de bijeenkomst. Hij schetst een ‘kijk op het geheel’ voordat we ‘oog nemen voor het detail’.
Wensdoel
Om het onderwerp, waarover een besluit genomen gaat worden niet als ‘vanzelfzwijgend’ vast te stellen, wordt dit onderwerp expliciet benoemd en positief geformuleerd. Het is van belang dat iedereen het eens is over het onderwerp. Het ontstaan van verborgen agenda’s wordt voorkomen door alle verschillende verwachtingen omtrent het onderwerp op tafel te krijgen.
Exploratie
Na het vaststellen van het wensdoel worden verdiepende vragen over het onderwerp gesteld: Wat is nog onduidelijk? Wat wordt precies bedoeld met…?
Kansen
Als het onderwerp nauwgezet in kaart gebracht en onderzocht is, wordt stilgestaan bij alle voordelen, die we zien bij het in- of uitvoeren van het onderwerp. Door eerst stil te staan bij de kansen en mogelijkheden ontstaat er een positieve energie.
Zorgsignalen
In de regel houden we niet van bezwaren. (…) Om het negatieve imago van het bezwaar niet te laten overheersen, spreken we in de Indaba over ‘zorgsignalen’. Dit doet recht aan de positieve intentie van de ‘inbrenger’ en impliceert betrokkenheid en verantwoordelijkheid. (…) De vraag is in welke mate dit signaal bevorderlijk dan wel beperkend is voor het bereiken van het gemeenschappelijke doel.
Ownership
In de Indaba wordt de individuele verantwoordelijkheid van het zorgsignaal – het ownership- specifiek belicht. We zouden kunnen spreken van een doorlopende drievoudige verantwoordelijkheid ten aanzien van deze signalen: de eigen-, mede- en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zo wordt de inbrenger van het zorgsignaal allereerst vragen gesteld: Wat zou je zelf anders kunnen doen? Wat heb je nodig van je collegae, team, leidinggevende en organisatie om ‘aangehaakt’ te blijven? Het is allesbehalve het vetorecht van de eenling, maar verbeeldt juist de wezenlijke stap van ‘probleemdrager’ naar ‘oplossingsbijdrager’.
Draagkracht
Het zorgsignaal van de enkeling is het bezwaar of probleem van de hele groep. Iedereen is verantwoordelijk voor elkaar en daarmee is het een gezamenlijke verantwoordelijk om de bezwaarinbrenger tot in detail serieus te nemen. (…) Dilemma’s voldoende wegnemen is in het belang van iedereen.
Bundelen en concretiseren
In de bundeling ligt impliciet opgesloten, dat eenieder zich herkend en erkend voelt in zijn eigen bijdrage. De coach brengt de vaardigheden luisteren, samenvatten en doorvragen expliciet over op het team, evenals het aansluiten bij de ander: ‘Heb ik goed begrepen dat…?” Door het algemene heel concreet te maken liggen de stappen naar actie binnen handbereik.
Besluit
Ieder teamlid geeft nu expliciet zijn ‘ja-woord’ of ‘unaniem nee’ tegen dit besluit, in het licht van het gemeenschappelijk belang, het gemeenschappelijk doel en de gemeenschappelijke waarden. (…) Het is een illusie ervan uit te gaan dat iedereen het 100% met elkaar een is. Net als in de sociocratie wordt hier het principe van consent gehanteerd: wezenlijk anders dan consensus bereiken, ‘water bij de wijn doen’. Bij het consent geven ga je akkoord zonder fundamenteel bezwaar met het oog op de gemeenschappelijke belangen, doelen en waarden. Het akkoord op basis van het ‘geen-fundamenteel-bezwaarprincipe’ bevindt zich op de lijn tussen de polen ‘daar kan ik mee leven’ en ‘volledig mee eens’.
Uitvoering
Vast stellen wie wat wanneer gaat doen met behulp van wie (WWWWW). Juist met de laatste toevoeging van ‘met behulp van wie?’ wordt wederom de gemeenschappelijkheid in betrokkenheid en verantwoordelijkheid benadrukt, actief vormgeven en wordt het onderling leren van en met elkaars diversiteit gestimuleerd als natuurlijk proces.
Tijd en duurzaamheid
Het probleem met oplossingen op basis van voorkeursstemmen is vaak dat een dominante meerderheid een oplossing ‘oplegt’ aan een minderheid die door protest en conflict de kwaliteit van de oplossing ondermijnt. Als je de werkelijkheid van een individu of minderheid ontkent, ontstaat er een onbestuurbaar proces. (…) Bij het nemen van belangrijke en complexe beslissingen op beleidsniveau kan het zijn dat er meer tijd wordt geïnvesteerd in de meningsvormfase: achterliggende belangen, behoeften en waarden komen op tafel en kunnen onderling conflicterend zijn. Deze tijdsinvestering wordt veelal gecompenseerd door een vlotte besluitvormingsfase.