Martijn van Koolwijk

1.1 Het filmjaar 2001

Het is 2001, A Beautiful Mind wint de Oscar voor beste film. De filmhuizen stromen vol voor Spirited Away, Donnie Darko, Amelié, en Das Experiment. De bioscopen voor het eerste deel van The Lord of the Rings, de allereerste Harry Potter film, Ocean’s Eleven, Shrek en Monsters Inc. Ergens op 14 van de box-office(6) van dat jaar belandt The Fast and the Furious. Een autorace en misdaadfilm van Rob Cohen, na een scenario van Gary Scott Thompson.

Terwijl actiefilms dankzij onder andere het succes van The Matrix (1999) intelligenter worden en hoofdpersonages gevoeliger (een jaar later verscheen The Bourne Identity, een ijkpunt in deze ontwikkeling) maakte Cohen een film van de oude stempel. Stoere mannen in snelle auto’s. De enige gevoelens in de film zijn schoolplein gevoelens van verliefdheid, dan wel broederschap. En intelligentie? Daar deed en doet Cohen niet aan. Het is niet voor niks dat Mia (Jordana Brewster) haar broer Dominic ‘Dom’ Torreto (Vin Diesel) beschrijft als “Hij heeft lachgas in zijn aderen en een motorblok als hersenen’. Na The Fast and The Furious zou hij nog een enorme hit scoren met xXx, tevens met Vin Diesel. Zijn volgende film Stealth flopte genadeloos en zijn carrière raakte in het slop. Toch heeft hij financieel niks te klagen. Als mede-bedenker van de personages in de reeks krijgt hij voor ieder succesvol deel nog een flink bedrag op zijn rekening. “For my kids’ college fund, I’m very happy that it’s had this longevity.” zei hij in 2018 nog in een interview(1).

Niemand had in 2001 kunnen verwachten dat deze film een miljardenfranchise zou worden. Criticus Roger Ebert bestempelde de film als: “Geen waanzinnig goede film, maar een aardige film die weet wat het wil zijn. Een goede achtervolgingsscène zonder poespas en een overkill aan computereffecten.”(2) Rolling Stone criticus Peter Travers was minder te spreken(3):

“Vin Diesel, who must be so pleased to be in a film that showcases fuel, stars as the leader of a Los Angeles street-racing team that might be a front for a truck-hijacking racket. Paul Walker co-stars as the cop who goes undercover as a racer to find out for sure. The women in the cast, including Jordana Brewster and Michelle Rodriguez, are used mostly as slut accessories to the chrome and beefcake. Rob Cohen, who last directed The Skulls — ouch! — can consider this one another career-killing skid mark.”

1.2 Racer X

Scenarioschrijver Gary Scott Thompson, eerder verantwoordelijk voor het scenario van Paul Verhoevens Hollow Man en James Belushi en een hond comedy K-911, baseerde het scenario voor The Fast and the Furious op het artikel ‘Racer X’ van journalist Kenneth Li.

Waar in Nederland de straatraces pas begonnen door The Fast and the Furious (7) beschreef Li in 1998 de New Yorkse straatrace scene. “The excitement of going fast is like nothing else. Another group gets excitement from doing drugs or whatever. Speed excites us.(4)” quote Li, een van de racers. “We slopen de snelheidsmeter er uit”, zegt een van de anderen. “Als je ziet hoe hard je gaat wil je afremmen”. De scène blijkt een van jonge mannen uit diverse culturen die samenkomen om te hangen, te racen en te showen. Er gaat een hoop geld om in het tunen en pimpen van de auto’s. Het is een wereld die tot dan toe onzichtbaar was en waarvan men zich later terecht afvroeg of het een levensgevaarlijke wereld was die verheerlijkt werd. Maar daarover later meer.

Voor nu is het makkelijk om te zien hoe het Racer X artikel zo een inspiratie bood aan Gary Scott Thompson. “Niemand had dit soort auto’s eerder gezien(5)” aldus Thompson. “Hierdoor wilde de studio iets met dit Racer X artikel doen.” Veel schrijvers hadden hier geen zin in. Thompsons carrière als toneelschrijver wilde niet echt vlotten en hij besloot de Racer X klus aan te nemen. “Ik pitchte het als Romeo & Juliet met auto’s” vervolgt Thompson “In mijn eerste scenario waren Dom en Mia ouders en werden de races gereden door tieners van rivaliserende bendes. Toen gebeurde Columbine en wilden de producers niets meer weten van ieder scenario dat maar een beetje met tieners en geweld te maken had.” Thompson maakte zijn karakters ouder, veranderde Dom en Mia in een broer en zus (die een ouderlijke rol binnen hun bende kregen) en introduceerde een undercover agent om te kunnen voldoen aan zijn oorspronkelijke Romeo en Julia idee. “Racer X had geen liefdes, geen politie aspecten. Ik heb er een karakter gedreven verhaal van gemaakt.”

1.3 Brian O’ Conner een lege huls in een wereld vol testosteron

Wat eigenlijk meteen opvalt aan de film is het hoofdpersonage. Paul Walker’s Brian O’Conner, de undercover agent die infiltreert tussen de straatracers heeft 0,0 backstory. Brian werkt bij een garagebedrijf dat auto’s pimpt, eet als enige karaktereigenschap graag witte boterhammen met tonijn (zonder korst) en lijkt een oogje te hebben op Mia en wil graag met Dom straatracen. Dat de bende van Dom hem haat, dist en in elkaar slaat neemt hij voor lief. Wanneer de film ons laat zien dat Brian eigenlijk een undercover agent stelt hij zijn leidinggevende vragen over het politiekantoor alsof hij er voor het eerst is. Een lege huls waarop de kijker zichzelf kan projecteren. Een truc die kan werken in verhalen waarin je iemand mee wilt nemen in een nieuwe vreemde wereld.

Maar ondanks dat de wereld van The Fast and the Furious hier nog nieuw is, is die wereld niet vreemd genoeg om de leegheid van Brian te verklaren. De wereld lijkt namelijk bizar veel op die van een puberale, natte, jaren 90 jongensdroom. Alles is testosteron. Limp Bizkit’s ‘Rolling’ pompt uit de speakers terwijl we voor het eerst de gepimpte voertuigen zien. Motors grommen. Vrouwen stappen uit auto’s alsof ze er uit glijden. Iedere coureur is niet alleen eigenaar van een monsterlijk dure auto maar is zelf afgetraind en stijlicoon. Onder hen onder andere de rapper Ja Rule die onder begeleiding van zijn eigen muziek een paar zinnen mag proberen te acteren. Winnaars van de race worden cash, auto’s en seks beloofd. De editing maakt een knip van een close-up van een auto naar een close-up van vlees op een BBQ. De karakters zijn in het verfilmde script dan misschien geen tieners meer, hun wereld nog wel.

Brian heeft inmiddels het vertrouwen van Dom gewonnen en mag mee eten. Na een gebed aan de autogoden (9): “Spirit. Thank you. Thank you for providing us with the direct-port nitrous… uh… injection, four-core intercoolers, an’ ball-bearing turbos, and… um… titanium valve springs. Thank you.” Wordt het vlees verorberd en weggespoeld met Corona’s (de autogoden hebben blijkbaar niet veel op met de schijf van vijf). Brian biedt Mia aan te helpen met de afwas, zij antwoord: “Nee, ga maar lekker met de jongens film kijken”. Als Brian er voor kiest toch te helpen slaat de vlam over en is meteen duidelijk waar Brian zijn keuzes op baseert.

Brians keuzes zijn simpelweg wat voor schrijver Gary Scott Thompson het meeste drama oplevert. Het zogenaamde karakter gedreven verhaal wordt hierdoor al snel een soap met platte personages. Vince (het pestkop karakter/Doms jeugdvriend die bang is dat Brian zijn plek in neemt), gespeeld door Matt Schulze, heeft ook een oogje op Mia. Hij wil Brian zwart maken door tegen Dom te zeggen dat hij een undercover agent is. Brian zegt dat dit niet waar is om een half uur later tegen Mia op te biechten dat hij er wel een is. Mia en Brian vertrekken vervolgens samen naar een plek waar Dom met zijn liefje Letty (Michelle Rodriquez die een boze bordkartonnen Tomboy speelt) en Vince op de snelweg een vrachtwagen proberen leeg te roven. Brian en Mia redden Vince. Brian laat een traumahelikopter komen waardoor Dom weet dat hij een agent is. Mia kiest nu toch voor Dom en haar familie. Brian reist ze achterna en ziet net hoe Jesse (een soort klein broertje karakter) overhoop wordt geschoten. Brian en Dom zetten de achtervolging op de dader in.

In een ultieme testosteron scene dagen Brian en Dom elkaar vervolgens uit vol gas voor een aanstormende trein langs te rijden want…. Uhm….logica? Blijkbaar verbroederd deze stunt want Brian (volgens mij nog steeds agent) laat Dom (volgens mij een overvaller) in zijn auto richting de ondergaande zon rijden. Brian zelf draait zich richting de camera en loopt, glimlachend, een consequentieloze fade to black tegemoet.

Het is een raar soort einde waarin Brian de familie van criminelen verkiest boven doen waarvoor hij in eerste instantie undercover ging. Tenminste, dat vul ik in, want als kijker weet ik nog steeds niets over de achtergrond van Brian, behalve dat hij verliefd is op Mia.

1.4 Alles is familie

“I think they keep the family together more so than other movies [in the genre]. We live in a pretty religious country, so praying before you eat is important to people and being thankful. Even though you’re a thief, you still give thanks.” aldus scenarist Thompson in een interview over de film(5). Om de ontwikkeling van deze familie door de reeks heen bij te houden zal ik dan ook bij de bespreking van ieder deel onderstaande (bijgewerkte) stamboom plaatsen.

Familie gaat dus boven alles in The Fast and the Furious. Het is de hoeksteen van de Amerikaanse samenleving. Een steunpilaar in een wereld die een aantal maanden na de bioscooprelease van The Fast and the Furious werd opgeschrikt door de aanslagen van 9/11. Een gebeurtenis die misschien mede kan verklaren waarom de film, toen hij op 2 januari 2002 op DVD uitkwam, pas echt een hit werd.

1.5 2001, Het jaar van de DVD
Anno 2023 klinkt het als het stomste plan ooit. Op de snelweg je leven wagen om DVDspelers uit vrachtwagens te stelen. In 2001 was DVD echter het grootste medium op aarde. Bioscopen hadden het zwaar nu mensen thuis in superieure beeld- en geluidskwaliteit films konden zijn., Iedereen wilde DVD’s en DVDspelers. Er bestond zelfs een hele tak van film maken voor Direct-to-DVD films met kleinere budgetten die zo toch een publiek wisten te vinden, zoals menig Netflix-original nu. Het echte succes van The Fast and the Furious was dan ook op DVD. Waar mensen in de bioscopen vooral de in 1.1 genoemde films bezochten, huurden zij in de videotheken films die zij nog niet hadden gezien. Zo groeide The Fast and The Furious uit tot een van de best verkochte DVD’s van 2002 (10). Een vervolg kon niet uitblijven.

<- Terug naar 0. Thomas Heerma Voss en de Rocky Franchise